En Xinzo de Limia, antes de que o inverno marche de todo, hai un rumor que medra baixo a néboa. Non é só o frío nin o cheiro a leña que sae polas chemineas. É outra cousa. É o latexar do Entroido. E para os nenos e nenas da vila, ese latexar ten nome propio: a Pantalla.
Xan levaba dez invernos escoitando o son das chocas retumbar polas rúas estreitas do casco vello. Dez invernos mirando, coa boca aberta e os ollos brillantes, como as pantallas avanzaban firmes, coa máscara ergueita e os brazos en alto, facendo soar as campás nun ritmo que parecía marcar o tempo da propia Limia. Pero aquel ano era distinto. Aquel ano, por primeira vez, ía ser el quen vestise o traxe.
Xan estrea como Pantalla no Domingo Corredoiro de Xinzo
En Xinzo todos os nenos soñan con ser pantallas. Non é un xogo nin unha simple fantasía infantil. É unha promesa que se fai case en silencio, mentres se observa aos maiores correr tras quen non vai disfrazado, mentres se sente o tremor do chan cando as chocas baten unha contra outra. Ser pantalla non é só poñer un traxe: é formar parte dunha historia que leva séculos camiñando polas mesmas rúas.
O traxe de Xan non apareceu dun día para outro. Comezou a tecerse moito antes, nas conversas da cociña, cando súa nai abriu o arcón onde gardaban a camisa branca de liño, ben pasada e dobrada con coidado. O pantalón tamén era branco, impecable, porque a pureza da cor é unha das primeiras leccións que aprende quen quere ser pantalla. Sobre el, a faixa vermella, apertada á cintura, como un lazo que suxeita a tradición ao corpo.
Non é só tapar a cara. É poñer outra.
O máis esperado era a máscara. O seu pai levouno unha tarde ao taller dun artesán da vila. Había un cheiro a madeira, a pintura e a verniz que encheu os pulmóns de Xan mentres observaba aquelas caras serias, de sorriso contido, cunha expresión que non é nin alegre nin triste, senón antiga. A máscara dunha pantalla non ri. Tampouco chora. Observa. Impón respecto.
—Tes que aprendela a levar —díxolle o artesán mentres lla pousaba nas mans—. Non é só tapar a cara. É poñer outra.
Xan sostivo aquela máscara como quen colle un segredo. Ao probala por primeira vez, o mundo cambiou. A través dos pequenos buratos dos ollos, as cores parecían máis intensas, os sons máis profundos. Era como se a vila enteira falase nunha lingua máis vella.
Non é un simple ruído: é o anuncio do Entroido
Logo viñeron as chocas. Pesadas, contundentes, atadas con correas firmes ás costas. O primeiro día que as puxo, apenas puido manterse dereito. Cada paso era un esforzo, cada movemento un pequeno desafío. Pero tamén un orgullo. Porque o son das chocas non é un simple ruído: é o anuncio do Entroido, o aviso de que a festa xa está aquí e de que en Xinzo as tradicións non se gardan nun museo, senón que camiñan.
Os seus amigos estaban igual ca el. Martín, Lois e Brais xuntábanse na praza polas tardes para practicar o paso. Erguían os brazos, collían o ritmo e deixaban que as campás marcasen o compás. Rían cando algún tropezaba, axudábanse a axustar as correas, comparaban nervios.
—E se me cae a máscara? —preguntaba Brais.
—Non se che vai caer —respondía Xan, aínda que por dentro tamén sentía ese medo pequeno e teimudo.
O Domingo Corredoiro
Porque o Domingo Corredoiro non é un día calquera. É o inicio visible dun dos entroidos máis longos e intensos de Galicia. Ese domingo, Xinzo esperta diferente. As rúas énchense cedo. Hai xente nas ventás, nas terrazas, nos soportais. A vila convértese nun escenario aberto onde cada pantalla é protagonista e, ao mesmo tempo, herdeira.
A mañá do gran día, Xan ergueuse antes de que soase o espertador. Toda a casa estaba en silencio, pero no seu peito soaban xa as chocas. Almorzou pouco; o estómago estaba máis ocupado polos nervios que pola fame. Vestirse foi un ritual lento. A camisa, o pantalón, a faixa. O pano ao pescozo. As chocas, axustadas con axuda do seu pai. Por último, a máscara.
Cando saíu á rúa, o frío mordeulle as meixelas descubertas, pero non lle importou. Ao seu redor, outras pantallas preparábanse. Algúns eran adultos que levaban décadas repetindo o xesto. Outros, coma el, estreaban responsabilidade. Miráronse sen falar moito. Non facía falta.
O gran momento
O primeiro son chegou coma un trono contido. Unha pantalla ergueu os brazos e deixou caer as chocas con forza. Logo outra. E outra máis. En poucos segundos, o aire encheuse dun estrondo rítmico, profundo, que fixo vibrar os cristais das fiestras. Xan sentiu o golpe nas costas, no peito, nos pés. E entendeu.
Comezaron a percorrer as rúas. Paso firme. Brazos en alto. As chocas marcando o compás. A xente abríase ao seu paso, sorría, facía fotos, aplaudía. Algún despistado sen disfraz era interceptado entre risas e carreiras. Xan correu tamén, notando o peso das campás e a forza do grupo detrás del. Xa non era só el. Era parte dun corpo colectivo, dunha figura que existe desde moito antes do seu nacemento.
Ao pasar pola Praza Maior, mirou cara arriba. Viu as bandeiras, as caras coñecidas, a súa nai saudando cun orgullo que lle quentou o corazón máis ca calquera abrigo. Sentiu algo difícil de explicar: non era só alegría. Era pertenza. Era saber que aquel son que retumbaba na Limia tamén levaba o seu paso, o seu esforzo, o seu latexar.
Cada rúa tiña eco de séculos
Durante horas, o Domingo Corredoiro avanzou entre campás, risas e carreira. O cansazo chegou, inevitable, pero tamén unha enerxía nova cada vez que as chocas volvían soar. Cada rúa tiña eco de séculos. Cada esquina gardaba historias de pantallas que foron nenos coma el e que un día sentiron o mesmo.
Cando ao final do día retirou a máscara, Xan notou o aire frío na cara suada. Mirou as súas mans, marcadas polas correas, e as súas pernas, tremendo lixeiramente polo esforzo. Pero dentro levaba unha certeza firme: xa formaba parte da memoria viva de Xinzo de Limia.
E soubo que, cando chegase o seguinte inverno e o rumor volvese medrar baixo a néboa, habería outros nenos mirando con admiración. E el, co traxe branco e as chocas ás costas, faría soar as campás para lembrarlles que en Xinzo os soños non quedan en palabras.
Convértense en Pantallas.
Xan estrea como Pantalla no Domingo Corredoiro de Xinzo – Conto sobre o Entroido de Xinzo de Limia.