Relato breve de Hugo Javier Freitas. Historiador e profesor de Historia en Bos Aires (Arxentina).
A finais do século XIX, Galicia vivía atrapada nunha pobreza fonda e persistente.
Galicia de antano: entre a terra fragmentada e o horizonte americano
A terra, que debía ser sustento e amparo, convertérase tamén nunha condena: o minifundio e a división excesiva das herdanzas obrigaban a milleiros de familias labregas a sobrevivir en parcelas demasiado pequenas para asegurar o porvir.
Na Terra Chá lucense, onde se atopa Abadín, moitas explotacións apenas chegaban a unhas poucas hectáreas. A isto sumábanse formas de dependencia herdadas de vello, unha agricultura de escasos medios técnicos e unha presión demográfica que facía cada vez máis difícil quedar.
Mais ese panorama non era alleo a outras zonas do interior galego: tamén en comarcas de Ourense a estreiteza material, a falta de oportunidades e a fragmentación da terra empurraban a moitos cara á emigración.
Terra de emigración
Nese contexto, para moitos mozos o horizonte empezou a estar do outro lado do mar. Galicia converteuse, da Terra Chá ás terras de Ourense, nunha terra de emigración: unha sociedade que expulsaba poboación porque non lograba ofrecer espazo, traballo nin futuro para todos.
Entre finais do século XIX e comezos do XX, centos de milleiros de galegos partiron cara a América. E a Arxentina foi un dos destinos principais daquela corrente humana que transformou aldeas, familias e memorias a ambos lados do océano.
En abril de 1908, El Norte de Galicia deixaba unha imaxe elocuente daquel tempo: “los mozos abandonan las aldeas sin más equipaje que la fe en su trabajo; los campos quedan viudos de brazos y las madres despiden llorando”.
Nesas palabras condénsase toda unha época. A emigración era, ao mesmo tempo, desgarro e esperanza: unha partida forzada, pero cargada de sentido; unha perda íntima que moitas familias viviron como sacrificio necesario para abrirlle camiño ao porvir.
Aquela experiencia non foi allea tampouco ás terras de Ourense. Tamén alí, en vilas e aldeas do interior, a emigración marcou familias enteiras, deixou casas medio baleiras e converteu América nunha palabra cargada de distancia, necesidade e esperanza. Por iso estas historias non pertencen só a un lugar: forman parte dunha memoria galega compartida.