A Torre de Torán, situada no lugar de A Seara (Taboadela), constitúe un dos exemplos máis singulares de arquitectura fortificada medieval da comarca de Ourense e un dos bens patrimoniais máis descoñecidos do municipio.
Erguida entre os séculos XIII e XV, esta fortificación localízase nunha pequena elevación próxima ao antigo camiño medieval que comunicaba Ourense con Allariz e Castilla, unha vía estratéxica que explica a súa implantación no territorio.
A Torre de Torán: patrimonio medieval en Taboadela
A posición dominante permitía controlar visualmente unha ampla contorna, nun momento histórico no que as torres cumprían funcións de vixilancia, representación e administración señorial.
Unha torre exenta de carácter señorial
Os restos conservados corresponden á chamada torre da homenaxe, estrutura principal dunha fortaleza da que non se documentaron murallas nin foxos. Por este motivo, os especialistas defínena como torre exenta.
A construción presenta planta rectangular —aproximadamente 8,5 por 10 metros— e acada arredor de 11 ou 12 metros de altura. Está levantada con sillares de granito irregulares, algúns apenas desbastados, o que suxire distintas fases construtivas ou reconstrucións ao longo dos séculos.
En tres dos seus lenzos ábrense troneras e aspilleiras estreitas, mentres que no lado oeste se sitúa a porta principal, desprazada lixeiramente cara ao sur. Esta entrada presenta un arco apuntado con tímpano dunha soa peza, sustentado por mochetas, elemento de notable interese artístico. Sobre ela existiron dúas ventás xemelgas rectangulares, hoxe practicamente ocultas pola vexetación.
Protección legal e deterioración progresiva
A Torre de Torán conta coa máxima protección patrimonial. Foi declarada Monumento Histórico-Artístico en 1949 e posteriormente recoñecida como Ben de Interese Cultural (BIC) segundo a Lei 16/1985.
Porén, a protección legal non evitou a súa degradación. O monumento sufriu a subtracción de sillares, moitos reaproveitados en construcións próximas, especialmente a mediados do século XX. A proliferación de hedra e outras especies vexetais invade os muros e favorece o desprazamento das pedras. A erosión e os axentes meteorolóxicos completan un estado de conservación moi deficiente, que levou á súa inclusión na Lista Vermella do Patrimonio.
Nas inmediacións aínda se conservan vivendas tradicionais que incorporan pedras procedentes da antiga fortaleza, algunhas con marcas de canteiros visibles.
Lendas e memoria popular
A torre tamén forma parte do imaxinario local. Diversas lendas falan da presenza de tropas romanas ou islámicas e da existencia de corredores subterráneos que permitirían a fuxida en caso de asedio. Aínda que non existen evidencias arqueolóxicas que confirmen estes relatos, forman parte da tradición oral da zona.
Nova etapa tras a adquisición municipal
Recentemente, o Concello de Taboadela adquiriu a Torre de Torán, co obxectivo de garantir a súa conservación, recuperar o seu contorno e facilitar o coñecemento público deste enclave histórico.
A compra supón un paso decisivo para asegurar a protección efectiva dun ben patrimonial en risco e abre a porta a futuras actuacións de consolidación e posta en valor. A recuperación da torre permitirá integrar este monumento medieval na oferta cultural e turística do municipio e da comarca de Ourense, reforzando a identidade histórica de Taboadela.